Nieobecność jako obraz. Fotografia, pamięć, wykluczenie. Prof. Monika Płatek w rozmowie z Remigiuszem Ryzińskim

10.6.2026, godz. 17

W środę, 10 czerwca, o godzinie 17 MOCAK i Miesiąc Fotografii zapraszają na spotkanie z prof. Moniką Płatek. Rozmowę Nieobecność jako obraz. Fotografia, pamięć, wykluczenie poprowadzi Remigiusz Ryziński.

Punktem wyjścia do dyskusji będzie refleksja nad fotografią nieobecności oraz nieobecnością fotografii w kontekście historii mniejszości, pamięci społecznej i mechanizmów wykluczenia. Spotkanie podejmie także zagadnienia widzialności i niewidzialności, roli archiwów oraz napięcia między prywatnym a publicznym wymiarem pamięci.

Według Rolanda Barthes’a (La chambre claire, 1980) każdą fotografią rządzi pewna nieuchronność reprezentacji (fotografia zawsze coś przedstawia). Obok tego, co przedstawione, ważnym elementem fenomenologii obrazu jest to, co pominięte (wymazane, wykluczone, zniszczone). Namysł nad władzą zdjęcia – nieobecnością fotografii i fotografią nieobecności – kwestionuje być może jej podstawowy ontologiczny charakter (to, co przedstawione – mówi Barthes – ma status noematu, to znaczy naprawdę było). Tymczasem zdjęcie, poza szczególnymi przypadkami, zawiera przecież w sobie przynajmniej jedną konieczną nieobecność, to znaczy nieobecność tego, który powołuje je do istnienia, fotografa. Co robi fotografia i co robi jej brak? Czemu służy nieobecność? Czy odbiera ona, czy może nadaje kontrpubliczną ważność?

Można tę refleksję rozszerzyć o zmianę sposobu odczytywania treści tego, co sfotografowane. Niektóre zdjęcia z płonącej Warszawy – z powstania w getcie, z powstania warszawskiego – odzyskano po latach. Oglądamy dzieła twórców, którzy świadomie chcieli dokumentować bohaterstwo ludzi obu zrywów i zbrodnicze działania najeźdźców. Są jednak i inne fotografie – dokumentujące wywózki, rozstrzelania, palenie książek, poniżanie ludzi (Wiedeń, 1929; Abu Ghraib, 2004). Robione z dumą i poczuciem wyższości, które z czasem i zmianą kontekstu stają się świadectwem, dowodem, przymuszeniem do refleksji. Mija dokładnie 200 lat od czasu, gdy została wykonana pierwsza fotografia. To Widok z okna Josepha Nicéphore’a Niépce’a. Książki i ludzie płonęli dużo wcześniej.

Bilety w cenie 5 zł do kupienia w kasie muzeum lub online >>>

Uczestników prosimy o pojawienie się pięć minut przed spotkaniem w sali audiowizualnej.

Wystawa Annette Kelm Tomy, przemówcie! jest częścią programu głównego Miesiąca Fotografii w Krakowie.

Monika Płatek – kierowniczka Zakładu Kryminologii Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Wykładała także na gender studies UW, na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Polskiej Akademii Nauk. Członkini niezależnego zespołu ekspertek ONZ do spraw sytuacji przestrzegania praw człowieka w Białorusi.

Remigiusz Ryziński – filozof i kulturoznawca. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego. Studiował także na Sorbonie, pod kierunkiem Julii Kristevej. Napisał pracę doktorską poświęconą Fragmentom dyskursu miłosnego Rolanda Barthes’a. Habilitował się na podstawie rozprawy o współczesnym francuskim feminizmie. Pracuje jako wykładowca akademicki w Warszawie na stanowisku profesora nadzwyczajnego. Stypendysta między innymi Rządu Francuskiego, Fundacji Schumana, Fundacji Nippon, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Miasta Stołecznego Warszawy. Autor publikacji poświęconych współczesnej kulturze i filozofii. Zajmuje się feminizmem oraz teoriami gender i queer. Tłumaczył Jeana-Paula Sartre’a, Umberta Eco i Julię Kristevą. W 2017 roku wydał reportaż Foucault w Warszawie, za który otrzymał nominację do Nagrody Literackiej Nike.