Wraz z Innymi. Artystyczne praktyki troski. Z autorką książki Izabelą Kowalczyk rozmawia Anna Nacher

W cyklu: Paradygmat myśli

Wprowadzenie: Adam Budak

21.5.2026, godz. 18

 

Czym jest troska w kontekście praktyk artystycznych? Troska o co i o kogo? Izabela Kowalczyk w swojej najnowszej książce pisze, że „może nią być akt ochrony, uważności, pamięci i empatii, zarówno wobec poszczególnych osób ludzkich i nieludzkich, jak i całych ekosystemów. W przypadku przywołanych działań artystycznych jest to również troska o dobrostan psychiczny i relacje z bliskimi – zarówno ludzkimi, jak i nieludzkimi”.

Kanwą spotkania będzie problematyka poruszana w książce Wraz z Innymi. Artystyczne praktyki troski (Universitas, 2026), a w dwugłosie z autorką prof. Izabelą Kowalczyk wystąpi prof. Anna Nacher.

Książka dotyczy artystycznych praktyk troski, które ujmują się za Innymi i wsłuchują się w ich opowieści. Są to praktyki relacyjne, mówiące o naszych związkach z ludźmi, więcej-niż-ludźmi oraz z całą planetą. Omówione w książce prace artystyczne wyrażają troskę wobec dziejącej się przemocy, wyrażają krzyk rozpaczy wobec wojny w Ukrainie, pytają o katastrofę klimatyczną oraz o to, jak może wyglądać świat „po człowieku”. Pojawiają się pytania o partnerskie traktowanie zwierząt zaproszonych do współtworzenia sztuki oraz o relacje między ptakami, osobami migrującymi oraz queerowymi.

Przedstawiona perspektywa badawcza odwołuje się do myśli posthumanistycznego feminizmu, łączącego między innymi teorie ekofeministyczne, postkolonialne i queerowe, nowy feministyczny materializm oraz wiedzę rdzenną. Autorka proponuje myślenie o sztuce, które jest „myśleniem z troską”, zaś głównym celem książki jest namówienie osób czytelniczych, aby myśląc wraz ze sztuką i wraz z Innymi, zatroszczyć się o nasz świat.

Publikacja Izabeli Kowalczyk wyraża jeden z kluczowych problemów współczesności. Podczas spotkania postawimy pytania o teraźniejszość i możliwe scenariusze przyszłości.

Izabela Kowalczyk – historyczka sztuki i kulturoznawczyni, nauczycielka akademicka, krytyczka i kuratorka wystaw. Pracuje na Wydziale Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu.

Autorka książek, artykułów oraz zbiorów naukowych na temat sztuki krytycznej, feminizmu, kultury popularnej oraz reinterpretacji historii w sztuce najnowszej. Do jej najważniejszych publikacji należą książki: Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90. (2002), Matki-Polki, Chłopcy i Cyborgi. Sztuka i feminizm w Polsce (2010), Podróż do przeszłości. Interpretacje najnowszej historii w polskiej sztuce krytycznej (2010), Polki, Patriotki, Rebeliantki (2018), Wraz z Innymi. Artystyczne praktyki troski (2026). Laureatka Nagrody Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy.

Jej zainteresowania badawcze obejmują styk sztuki i aktywizmu, problem relacji między sztuką a rzeczywistością, zwłaszcza w kontekście sprawczości więcej-niż-ludzi. Poszukuje odpowiedzi na pytanie, jak tworzyć oraz kuratorować sztukę w czasach nawarstwiających się kryzysów, w tym – kryzysu klimatycznego.

Anna Nacher – pracuje w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się na kulturze cyfrowej, badaniach nad dźwiękiem, sztuce mediów, e-literaturze, humanistyce ekologicznej i posthumanizmie. Wykładała jako Fulbright Scholar-in-Residence w ramach programu Creative Digital Media w Winona State University. Ma w dorobku wykłady gościnne w Aarhus University, Aalborg, Art|Sci Program Uniwersytetu Kalifornijskiego, Washington State University-Vancouver, University of Minnesota. Autorka trzech książek oraz licznych artykułów i rozdziałów w monografiach opublikowanych w Polsce i za granicą. Redaktorka naczelna „Przeglądu Kulturoznawczego”, redaktorka zarządzająca czasopisma online ebr – Electronic Book Review.

Aktywność naukową łączy z działalnością artystyczną oraz ekologiczną. Od 1999 roku współtwórczyni projektu muzyki improwizowanej Projekt Karpaty Magiczne, z którym ma na koncie kilkanaście płyt wydanych w Polsce i za granicą, dwie trasy koncertowe w Stanach Zjednoczonych, wielokrotne koncerty w Polsce i Europie. Aktywna także w projektach solowych z obszaru field recordings i literatury elektronicznej. Od 2020 roku współpracuje z amerykańską artystką Victorią Vesną. W roku 2021 gościła w Center for the Art of Performance Uniwersytetu Kalifornijskiego jako online Artist-in-Residence. Od 2015 roku współprowadzi wraz z Markiem Styczyńskim ośrodek permakulturowy Biotop Lechnica w Lechnicy na Słowacji. Od 2023 roku prezeska Fundacji Biotop Lechnica.

 

O cyklu Paradygmat myśli>>>

O Programie Publicznym MOCAK-u>>>