Muzeum jako wyzwanie etyczne. Dyskusja z Agnieszką Kilian, Joanną Mytkowską i Joanną Warszą

Uczestniczki dyskusji: Agnieszka Kilian, dyrektorka Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej w Słupsku; Joanna Mytkowska, dyrektorka Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie; Joanna Warsza, kuratorka miasta Hamburga

Prowadzenie: Adam Budak

W cyklu: Dekonstrukcja muzeum

 

Kodeks Etyki ICOM dla Muzeów sformułowany po raz pierwszy w 1986 roku ustanawia minima standardów zawodowych i promuje wartości wspólne międzynarodowej społeczności muzealnej. Etyka muzealna polega na „zrozumieniu podstaw działalności muzealnej” – tak w kanonicznej książce z 1997 roku, zatytułowanej Museum Ethics, pisał Gary Edson. Na początku drugiej dekady XXI wieku, rozpoczynając pisanie kolejnej pozycji kluczowej dla tej problematyki, Janet Marstine konstatowała: „Najnowsze trendy społeczne, gospodarcze, polityczne i technologiczne wywołały w sektorze muzealnym narastającą dyskusję na temat moralnej roli muzeów, która podważa dominujący pogląd na temat etyki” (The Routledge Companion to Museum Ethics: Redefining Ethics for the Twenty-First-Century Museum, 2011). W jej ujęciu kluczowe jest podjęcie działań w zakresie programu odpowiedzialności społecznej, radykalnej przejrzystości i troski o dziedzictwo.

W 2026 roku przypada 15-lecie MOCAK-u, które jest dla nas okazją do dyskusji nad etycznymi wyzwaniami stojącymi przed muzeami dzisiaj – po doświadczeniu pandemii, w okresie wojny trwającej tuż za wschodnią granicą Polski i jednocześnie Unii Europejskiej, w czasie kryzysu paliwowego, którego dalekosiężne skutki i skala są jeszcze nieznane, podczas globalnych dyskusji dotyczących kryzysu klimatycznego, postwzrostu i wpływu sztucznej inteligencji na wszystkie dziedziny życia, a w wymiarze lokalnym – w czasie wielkiej dyskusji na temat minimalnych wynagrodzeń dla artystów w myśl hasła rozpropagowanego przez Monikę Drożyńską „praca artysty to praca”. Czterdzieści lat po sformułowaniu Kodeksu Etyki przez Międzynarodową Radę Muzeów (ICOM) wspólnie z gośćmi porozmawiamy o współczesnych wyzwaniach etycznych stojących przed muzeami oraz – szerzej  instytucjami sztuki współczesnej. Postaramy się je zidentyfikować, nazwać i zastanowić się, w jaki sposób instytucje powinny się do nich odnieść.

Agnieszka Kilian – kuratorka wystaw, autorka i redaktorka publikacji. Jej działalność koncentruje się na długofalowych programach kuratorskich, w których bada różne formy praktyk oraz ich społeczne uwarunkowania. Interesują ją modele instytucjonalne o charakterze partycypacyjnym, emancypacyjnym i inkluzywnym. Współpracowała między innymi z berlińską instytucją zarządzaną kolektywnie nGbK oraz oddolną inicjatywą Moabit Mountain College. W 2017 roku została zakwalifikowana do programu Art Matters organizowanego przez Tate Modern w Londynie. Od sierpnia 2024 roku dyrektorka Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej w Słupsku, gdzie rozwija obok programu wystaw programy integracji międzykulturowej Nawzajem & Mutualmente & Взаємно.

Joanna Mytkowska – kuratorka i historyczka sztuki. Od 2007 roku pełni funkcję dyrektorki Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Wcześniej pracowała jako kuratorka w Centre Pompidou w Paryżu. Jest współzałożycielką Fundacji Galerii Foksal (1997). W 2005 roku była kuratorką Polskiego Pawilonu podczas 51. Biennale Sztuki w Wenecji, gdzie prezentowała wystawę Powtórzenie Artura Żmijewskiego. Kuratorowała i współkuratorowała wystawy w Polsce i za granicą, między innymi: Nigdy więcej. Sztuka przeciw wojnie i faszyzmowi w XX i XXI wieku (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, 2019), Edi Hila. Malarz transformacji (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, 2018), Syrena herbem twym zwodnicza (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, 2017), Alina Szapocznikow. Sculpture Undone 1955–1972 (Centre d’Art Contemporain Wiels, Bruksela; Hammer Museum, Los Angeles; Museum of Modern Art, Nowy Jork, 2012–2013), Les promesses du passé (Centre Pompidou, Paryż, 2010), Niezgrabne przedmioty (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, 2009), Les Inquiets. Cinq artistes sous la pression de la guerre (Centre Pompidou, Paryż, 2008), Le Nuage Magellan (Centre Pompidou, Paryż, 2007) oraz Oskar Hansen. Sen Warszawy (Fundacja Galerii Foksal, 2005). Jest redaktorką publikacji: Henryk Stażewski. Ekonomia myślenia i postrzegania (2006) oraz Edward Krasiński (1997).

Joanna Warsza – kuratorka, edukatorka, redaktorka, Mama. Od 2024 roku City Curator Hamburg, gdzie prowadzi program wystaw na temat planetarnej przestrzeni publicznej. W roku 2022 współkuratorka Pawilonu Polskiego na 59. Biennale Sztuki w Wenecji z pracą Małgorzaty Mirgi-Tas. Wcześniej kuratorka Pawilonu Gruzji na 55. Biennale Sztuki w Wenecji, Public Art Munich (2018), 3. i 4. Autostrada Biennale i wielu innych interdyscyplinarnych projektów. Redaktorka między innymi Stadion X. Miejsce, którego nie było (2009), Forget Fear (2012), I Can’t Work Like This: On Recent Boycotts in Contemporary Art (2017), Radical Play (2024). Mieszka w Berlinie.

 

 

---

 

O cyklu Dekonstrukcja Muzeum>>>

O Programie Publicznym MOCAK-u>>>